KIJK hoe rationeel we zijn
Een plaatje doet meer dan 1000 woorden. Je stemming wordt meer bepaald door deze afbeelding dan door mijn blogitem.
De Kijk!1 die ik vandaag als goedkoop proefje op de mat kreeg, had, náást de vertrouwde artikelen over een nieuwe generatie bommerwerpers2 voor de amerikaanse luchtmacht, het einde van het klimaatprobleem3 (welk klimaatprobleem?4), de oneindige files5 in Nederland en het actuele artikel Complot! De moord op Pim Fortuyn6, een leuk en veel te kort artikel over de rationele mens.
De rationele mens? Nou nee…
De irrationele mens
Met de suggestieve titel Het geheim achter keuzes: je denkt irrationeler dan je denkt, passeerden leuke anekdotes de revue over de manier waarop mensen kiezen. Over het verschil tussen 2 en 1 cent of het verschil tussen 1 en 0 cent. Over de slimme restauranthouder, die naast een duur hoofdgerecht, een nog iets duurdere op de kaart zet, om de eerste een stuk beter te laten verkopen.
Vergelijken zit in ons bloed
“We kijken naar het relatieve voordeel van het ene ding ten opzichte van het andere en op basis daarvan schatten we de waarde in”, zo schrijft de Amerikaanse gedragseconoom Dan Ariely in zijn boek ‘Predictably irrational’7. Wat ervoor zorgt dat zaken die we niet goed met elkaar kunnen vergelijken, het al gauw afleggen tegen meer op elkaar lijkende keuzes, onafhankelijk van hun werkelijke waarde. Kiezen we uit drie huizen waarvan er twee op elkaar lijken en de derde niet makkelijk in de vergelijking past, dan kiezen we eerder voor de beste van de twee look-a-likes, terwijl de derde wellicht veel beter is.
Betaal me liever niets
En waarvoor werken we het hardst? Bij een experiment waarbij proefpersonen cirkels naar een rechthoek moesten slepen, kregen sommigen daar 5 dollar voor, anderen ontvingen 50 dollarcent, en weer anderen helemaal niets. Zij die goed betaald werden scoorden gemiddeld 159 cirkels, de slecht betaalden scoorden 101 cirkels, terwijl de groep die voor niets werkte, nóg beter scoorde dan de goedbetaalde groep: 168 cirkels!
Marktnormen versus sociale normen
Werden de beloningen veranderd in cadeautjes tegen dezelfde waarde: bonbons á 5 dollar, snickers á 50 dollarcent, dan scoorden de drie groepen haast gelijk: 169, 162 en 168 cirkels. Om terug te vallen in het oude patroon toen de prijskaartjes op de cadeautjes werden geplakt. Zij die een snickers kregen presteerden weer even slecht als voorheen.
Moraal van dit verhaal
Bedenk dus goed dat je vrienden die je helpen verhuizen vooral niet moet betalen: voor een gunst werken ze het hardst, betaal je ze voor hun diensten, dan is de kans groot dat ze het te weinig vinden voor een dag hard werken, en je piano buiten laten staan.
(Cashew)noten
1 Kijk, een populair wetenschappelijk tijdschrift, had een paar jaar geleden een midlife crisis, waarbij het vertrouwde blad volledig werd gerestyled, de typografie van modern naar hip en onleesbaar ging, en de naam werd uitgebreid met het UITROEP!-teken. Maar na een midlife crisis komt pas echte volwassenheid, en dus inkeer, en nu heet het blad weer gewoon: Kijk. Less is more. Of zoiets.
2 Zie de Next Generation Bomber
3 Zie wikipedia over het vermeende broeikas-effect
4 Zie wikipedia over het vermeende broeikas-bedrog
5 Files in Nederland door de ANWB
7 In het Nederlands verkrijgbaar onder de titel “Waarom we altijd tijd tekort komen.”